Cụm di tích đình, đền, chùa Thọ Đức

Thôn Thọ Đức, xã Tam Giang, huyện Yên Phong Xã Tam Giang, Huyện Yên Phong, Tỉnh Bắc Ninh
hoaigiangdl@gmail.com

Dịch vụ

Mô tả

Thôn Thọ Đức có lịch sử lâu đời, truyền thống anh dũng đấu tranh chống quân xâm lược và bảo vệ quê hương đất nước. Thời Lý, thôn Thọ Đức nằm ở điểm xung yếu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống. Qua hàng ngàn năm, các di sản văn hóa được nhân dân địa phương gìn giữ, bảo vệ, và được kết tinh ở các di tích lịch sử nơi đây như: đình, đền, chùa. Đây là những địa điểm lịch sử gắn liền với cuộc kháng chiến vĩ đại của quân và dân ta ở thế kỷ XI.

Với nhiều giá trị to lớn về lịch sử và nghệ thuật, cụm di tích đình, đền, chùa Thọ Đức đã được Nhà nước xếp hạng cấp Quốc gia vào ngày 09/01/1990.

*Chùa Tháp Linh:

Chùa Tháp Linh được khởi dựng từ lâu đời, nằm trên khu vực Trại Chùa, khu vực này là một cái gò cao và rộng 1992 m2, phía trước là khu vực ruộng án, bên cạnh (phía Tây) là lạch sông Như Nguyệt chảy qua Thọ Đức và Chân Lạc. Ngày nay, dọc theo lạch sông này có những dải đất cao và phía dưới là cánh đồng chiêm trũng. Tại khu vực này, quân Tống đã dùng bè vượt qua cửa Khâu tiến vào, quân ta chốt giữ ở đây, lợi dụng thành luỹ ở trên cao bắn tên xuống như mưa tiêu biệt, không cho địch tiến sâu vào hậu phương của ta. Sang thời Lê, ông Nguyễn Lệnh Công người địa phương đã cung tiến ruộng đất, tiền của để tôn tạo ngôi chùa với quy mô lớn, trở thành trung tâm Phật giáo của cả vùng.

Hiện nay, Chùa có các công trình chính sau: Tam quan, Tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu, nhà sắp lễ, nhà thờ đức địa tạng và nhà thờ Liệt sỹ.

Tòa Tam bảo có kết cấu kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm Tiền đường 5 gian, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, bờ nóc đắp bức đại tự “Tháp Linh tự”, bộ khung gỗ, bộ vì nóc kiểu “con chồng giá chiêng”, vì nách kiểu “ván mê” chạm khắc hoa lá cách điệu, rồng hý thủy. Thượng điện 3 gian, vì kèo. Cửa được mở ở 3 gian giữa hướng Tây. Bên cạnh Tam bảo là Nhà tổ, Nhà Mẫu và 5 gian nhà Tạo soạn. Các công trình mang phong cách kiến trúc truyền thống.

Chùa Tháp Linh còn bảo lưu được hệ thống tượng thờ thời Nguyễn, đặc biệt có tấm bia “Hậu Phật bi ký” được khắc năm 1777, đây là cổ vật có giá trị nghệ thuật, nghiên cứu nội dung cho biết lịch sử của di tích.

*Đình Thọ Đức:

Đình được xây dựng quy mô lớn vào thời Hậu Lê (TK XVII-XVIII), và được đại trùng tu vào thời Nguyễn năm 1845.Đình nằm ở trung tâm của trại Trĩnh là một trong 4 doanh trại quân lớn của Thái úy Lý Thường Kiệt lãnh đạo quân dân nhà Lý đánh tan quân xâm lược Tống trên chiến tuyến sông Như Nguyệt vào năm 1077. Đình Thọ Đức thờ 5 vị thành hoàng là: Cường Bạo Hộ Quốc Đại vương, phụ Quốc (Công) Nghiêm Đại vương, Lễ Trụ Đế Đại Vương, Ký Minh Đức Hoàng Thái Hậu, Tam Giang phụ quốc Đại vương và phối thờ Thái úy Lý Thường Kiệt. Đó là những vị thiên thần và nhân thần có công lao to lớn với đất nước, với quê hương, tiêu biểu là Cường Bạo Hộ Quốc Đại vương.

Đình Thọ Đức tọa lạc phía Tây Bắc làng, quay hướng Đông Nam. Đình có kiểu kiến trúc “Tiền chữ Nhất, hậu chữ Công” gồm 2 tòa Tiền tế và Đại đình cùng trên một trục chính quay hướng Đông Nam.Phía sau tòa Tiền tế cách một sân nhỏ là tòa Đại đình3 gian 2 chái, có kiến trúc chữ Công, được liên kết bởi 2 hàng cột ngang và 4 hàng cột dọc, vì nóc kiểu giá chiêng, vì nách kẻ ngồi chạm hoa lá cách điệu nghệ thuật, dải ống muống và Hậu cung 3 gian vì nóc kiểu giá chiêng, vì nách kiểu kẻ ngồi. Tiền tế kiểu chữ nhất, kết cấu 4 mái đao cong duyên dáng tạo nên sự thanh thoát cho ngôi đình. Tiền tế gồm 3 gian 2 chái 2 dĩ với 8 hàng cột ngang và 6 hàng cột dọc, vì nóc kiểu giá chiêng, vì nách kiểu ván mê chạm nổi, chạm kênh bong đề tài “tứ linh, tứ quý”.

*Đền Thọ Đức (Đền Can Vang):

Đền Can Vang vốn được xây dựng từ lâu đời với quy mô lớn. Đền tọa lạc bên bờ Nam sông Cầu, mặt chính của đền hướng ra sông, xa xa là dãy núi Tiên Lát. Đền nằm trên ải đình, thuộc khu vực bãi Miễu nơi quân Tống vượt bến Can Vang đổ bộ lên và đã bị quân dân nhà Lý đánh cho tan tác năm 1077. Đền thờ thánh Tam Giang đã có công phù nhà Lý đánh thắng giặc Tống.Sau kháng chiến nhân dân nơi đây đã thờ vị anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt. Theo truyền tích, Lý Thường Kiệt đã đến vùng này chỉ huy và tham gia chiến đấu. Sau khi ông mất, nhớ công ơn của ông, nhân dân đã thờ ông ở đền.

Các cụ cao niên địa phương cho biết, trước năm 1945 đền Can Vang có kiến trúc kiểu chữ “Sỹ’. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đền bị phá hủy. Hiện nay, Đền Can Vang có kiến trúc “Tiền chữ nhất, hậu chữ Đinh” mái lợp ngói ta gồm có Tiền tế, Trung từ và Hậu cung. Tiền tế 5 gian kiểu tường hồi bít đốc, bộ khung gỗvới 6 hàng chân cột, kết cấu theo kiểu “thượng rường hạ cốn”. Bái đường 3 gian kết cấu theo kiểu quá giang gác tường. Hậu cung 3 gian, tường hồi bít đốc, kết cấu quá giang gác tường đơn giản. Nhìn tổng thể các hạng mục công trình của đền Can Vang có kết cấu hài hòa tạo nên dáng vẻ truyền thống của một ngôi đền cổ kính thâm nghiêm.

Giá trị di tích: Cụm di tích đình, đền, chùa Thọ Đức nằm trên các địa điểm lịch sử của phòng tuyến Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống Tống năm 1077. Nghiên cứu cụm di tích này giúp chúng ta phát hiện thêm một hệ thống phòng tuyến ở bờ nam sông Như Nguyệt đối diện với cánh quân đóng ở núi Tiên Lát của giặc. Từ đó chúng ta càng thấy rõ thiên tài quân sự của Lý Thường Kiệt trong cách bố trí phòng tuyến đợi giặc, cách sắp xếp các trại quân, kho hậu cần… để chặn giặc, và hiểu thêm thế liên hoàn giữa các cánh quân của Lý Thường Kiệt đóng từ Ngữ Ba Xà đến Thị Cầu.

Cụm di tích thôn Thọ Đức hiện còn bảo lưu được nhiều cổ vật thời Lê Nguyễn, như hệ thống bia đá, sắc phong, thần tích, chuông đồng, các đồ thờ tự…Nghiên cứu các công trình kiến trúc, nghệ thuật của các di tích này chúng ta càng thấy được bàn tay khéo léo, bộ óc sáng tạo của cha ông về kiến trúc xây dựng và nghệ thuật trang trí trên gỗ, đá.

Giá trị cảnh quan: Cụm di tích đình, đền, chùa thôn Thọ Đức nằm bên dòng sông Cầu thơ mộng. Các công trình kiến trúc được xây dựng theo lối truyền thống với các mái đao cong nhẹ nhàng, tạo nên khung cảnh cổ kính, nên thơ mang những nét đặc trưng của một làng quê Bắc Ninh - Kinh Bắc.

Dịch vụ mua sắm ẩm thực: Từ thôn Thọ Đức, du khách có thể xuôi 08 km về thành phố Bắc Ninh để mua sắm các sản phẩm lưu niệm như: đồ gỗ, đá, trang sức, quần áo…và thưởng thức ẩm thực của địa phương.

Hướng dẫn viên: Quý khách về tham quan khu di tích liên hệ đồng chí Trần Thọ Thêm - Cán bộ Văn hóa xã Tam Đa. SĐT: 0943.914.504 để hiểu thêm giá trị của các di tích nơi đây.

Nguồn: Ban Quản lý Di tích tỉnh Bắc Ninh.

Những điểm lân cận

Bản đồ